એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થા શું છે?
સામાન્ય રીતે, ફળદ્રુપ ઇંડા ગર્ભાશયના અસ્તર સાથે જોડાય છે અને ગર્ભમાં વિકાસ પામે છે. એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થા ત્યારે થાય છે જ્યારે ફળદ્રુપ ઇંડા ગર્ભાશયના મધ્ય પોલાણ સિવાય અન્ય કોઈ જગ્યાએ રોપવામાં આવે છે. સંભવિત વિસ્તારો અંડાશયથી સર્વિક્સ સુધી ગમે ત્યાં હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં, ફળદ્રુપ ઇંડા ટકી શકતું નથી. લગભગ 97% એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થા ફેલોપિયન ટ્યુબના એમ્પ્યુલરી પ્રદેશમાં થાય છે. જો સારવાર ન કરવામાં આવે તો, તે માતા માટે જીવલેણ પરિસ્થિતિઓ તરફ દોરી શકે છે.
કારણો
જ્યારે ગર્ભાધાન કરાયેલ બાળક ફેલોપિયન ટ્યુબમાંથી નીચે આવી શકતું નથી અથવા ગર્ભાશયની દિવાલ પર ઇમ્પ્લાન્ટ કરવામાં અસમર્થ હોય છે ત્યારે એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થા થઈ શકે છે. આ નીચેના કારણોસર થઈ શકે છે :
- અસાધારણ આકારની ફેલોપિયન ટ્યુબ.
- પેલ્વિક સર્જરીમાંથી ડાઘ પેશીઓ અથવા બળતરા.
- સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ ઇન્ફેક્શન (STI).
લક્ષણો
એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થા ગર્ભવતી માતાઓમાં ઘણા બધા લક્ષણોનું કારણ બની શકે છે, જે સામાન્ય રીતે સ્વસ્થ ગર્ભાવસ્થા જેવા જ હોય છે. જો કે, તમને કેટલાક અસામાન્ય લક્ષણોનો અનુભવ થઈ શકે છે જેને અવગણવા જોઈએ નહીં.
- યોનિમાર્ગ રક્તસ્રાવ.
- આંતરડાની સમસ્યાઓ.
- નીચલા પેટમાં તીવ્ર દુખાવો.
- પીઠનો દુખાવો
- બેહોશ.
- ખભામાં દુખાવો.
- હાયપોટેન્શન અથવા લો બ્લડ પ્રેશર.
ડોક્ટરને ક્યારે જોવા?
એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થા , જોકે દુર્લભ છે, તે મુખ્યત્વે ભારતમાં લગભગ 3.5-7.1% માતા મૃત્યુ માટે જવાબદાર છે. એક હોવાને કારણે દર્દીને ઘણો આઘાત, દુઃખ અને આઘાત લાગી શકે છે.
જો તમને અથવા તમારા પરિચિત કોઈને ચક્કર આવવા, આઘાત લાગવા અથવા યોનિમાર્ગમાંથી ભારે રક્તસ્ત્રાવ જેવા ગંભીર લક્ષણોનો અનુભવ થાય, તો તમારે તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. આવી પરિસ્થિતિમાં ગભરાટ સ્વાભાવિક રીતે આપણી પહેલી પ્રતિક્રિયા હોય છે, પરંતુ જો તમારી બાજુમાં અનુભવી આરોગ્યસંભાળ પ્રદાતા હોય તો ચિંતા કરવાની કોઈ જરૂર નથી. તમારા પરિવાર અને વિશ્વસનીય તબીબી સહાયકોની ટીમના સમર્થનથી, તમે આ સમસ્યામાંથી બહાર નીકળી શકો છો અને સ્વસ્થ થઈ શકો છો. ૧૮૬૦-૫૦૦-૪૨૪૪ પર કૉલ કરીને જેપી નગરમાં એપોલો ફર્ટિલિટી ખાતે એપોઇન્ટમેન્ટની વિનંતી કરો.
જોખમ પરિબળો
જો નીચેનામાંથી કોઈ પણ તમારા પર લાગુ પડે તો તમને એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થા થવાની શક્યતા વધુ છે:
- ફેલોપિયન ટ્યુબને નુકસાન.
- અગાઉની એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થા.
- વંધ્યત્વ, તેમજ IVF પ્રક્રિયા.
- ગર્ભનિરોધક નિષ્ફળતા.
- એન્ડોમેટ્રિઓસિસ અથવા ગર્ભાશયની દિવાલનો અસામાન્ય રક્તસ્રાવ.
- વધેલી ઉંમર (35 વર્ષથી ઉપરની ઉંમર).
- STIs.
- ધૂમ્રપાન
નિદાન
તમારી વધુ સારી રીતે કાળજી લેવા માટે, તમારે તમારા સ્ત્રીરોગચિકિત્સકની મુલાકાત વખતે શું અપેક્ષા રાખવી તે વિશે જાગૃત હોવું જોઈએ. નિદાનમાં ખોટી જગ્યાએ ઝાયગોટની હાજરીની ખાતરી કરવા માટે ક્લિનિકલ પરીક્ષાનો સમાવેશ થશે. વહેલું નિદાન તમારા ગૂંચવણો વિકસાવવાનું જોખમ ઘટાડે છે.
તમારા લક્ષણો ગમે તે હોય, પહેલું પગલું તમારા તબીબી ઇતિહાસની વિગતવાર તપાસ હશે. પ્રારંભિક નિદાનમાં પેશાબ ગર્ભાવસ્થા પરીક્ષણ, ટ્રાન્સવેજિનલ અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને સીરમમાં hCG અંદાજનો સમાવેશ થશે. હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોફિન (hCG) એક હોર્મોન છે જે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરને નિયંત્રિત કરે છે. ગંભીર અથવા બહુવિધ લક્ષણો માટે, ડૉક્ટર તપાસ માટે લેપ્રોસ્કોપિક પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
સારવાર
એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થાના ચોક્કસ નિદાન પછી , સ્થિતિનું સંચાલન વિવિધ પરિબળો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે જેમ કે hCG નું સ્તર, ગર્ભાવસ્થાનો સમયગાળો, સ્થિતિની ગંભીરતા અને અન્ય ક્લિનિકલ પરિબળો.
સામાન્ય રીતે, નીચેના સારવાર વિકલ્પો વ્યાપકપણે પ્રેક્ટિસ કરવામાં આવે છે:
- સાવચેતીપૂર્વક રાહ જુઓ: જ્યાં સુધી તમારું hCG સ્તર 10 mIU/mLથી નીચે ન આવે ત્યાં સુધી તેનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે. જ્યારે પેટમાંથી કોઈ રક્તસ્રાવ થતો નથી ત્યારે આ પ્રેક્ટિસ કરવામાં આવે છે.
- મેથોટ્રેક્સેટ જેવી દવાઓ, નળી ફાટી ન હોય તેવા કિસ્સામાં આપી શકાય છે. જો કે, પ્રમાણિત ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના કોઈપણ દવાનું સેવન ન કરવું જોઈએ.
- ઉપરોક્ત પદ્ધતિઓ નિષ્ફળ ગઈ હોય અથવા ગૂંચવણો હોય તેવા કિસ્સાઓમાં, ક્યાં તો ઓપન (લેપ્રોટોમી) અથવા કીહોલ (લેપ્રોસ્કોપી) સર્જરી કરવામાં આવે છે.
નિવારણ
કમનસીબે, એક્ટોપિક ગર્ભાવસ્થાને અટકાવવી શક્ય નથી. જોકે, સમયસર ટાંકા લેવાથી નવ ટાંકા બચી જાય છે, જેનો અર્થ એ છે કે સમયસર નિદાન અને સારવાર તમારા શરીરને થતા નુકસાનને ઓછું કરવામાં મદદ કરી શકે છે. આનાથી ભવિષ્યમાં બીજી ગર્ભાવસ્થા થવાનું જોખમ ઘટશે.
ચોક્કસપણે! તમે ભવિષ્યમાં પણ સફળ ગર્ભાવસ્થાની અપેક્ષા રાખી શકો છો. સારી કાળજી અને સાવચેતી રાખતી વખતે, તે શક્ય બની શકે છે. જો તમારી ફેલોપિયન ટ્યુબમાંથી એક અગાઉ કાઢી નાખવામાં આવી હોય, તો પણ કોઈ મોટી સમસ્યા ન હોવી જોઈએ પરંતુ સમયસર તબીબી પરામર્શ આવશ્યક છે.
કમનસીબે, વર્તમાન તબીબી પરિદ્રશ્યમાં આ શક્ય નથી. એક્ટોપિક સગર્ભાવસ્થાની સારવાર માટે તાત્કાલિક તબીબી સંભાળની જરૂર છે જે ઝાયગોટને વિભાજન કરતા અટકાવે છે. બાળકની ખોટ દુરસ્તી હોવા છતાં, કોઈ પ્રિય વ્યક્તિ સાથે વાત કરવાથી તમને દુઃખ દૂર કરવામાં મદદ મળશે. તબીબી રીતે, તેજસ્વી બાજુએ, તે તમને ફરીથી ગર્ભાવસ્થા થવાથી રોકતું નથી.
આ સ્થિતિ ધરાવતા ત્રીજા દર્દીઓમાં કોઈ જોખમી પરિબળો નથી. જો કે, સ્ત્રીરોગવિજ્ઞાનની તપાસ કરાવવી અને જોખમથી દૂર રહેવા માટે તંદુરસ્ત ટેવો વિકસાવવી એ આદર્શ છે.
